Avusturyal Vilhelm Victor Krausz'un yapt Mustafa Kemal'in ilk portresi (Yl 1916, Anafartalar).
Cumhuriyet'in 75. Yl etkinlikleri ierisinde Atatrk'e ait ok sayda fotoraflar sergileniyor. Bunlar gzlerimizi, ruhlarmz doyuran anlar simgeleyen belgelerdir.

Milletimizin yeniden douunun babas olarak tarihe mal edilen Mustafa Kemal, dnyada nadir yetien kumandan ve devlet adamlarndan biriydi.

Cumhuriyetimizin kurucu bakan olan Atatrk' 75. ylda minnet ve takdir duygularyla anan milletimiz, byle bir lideri fotoraflaryla yaatmakla gurur duymaktadr. Gs kabartan eserleriyle, adalk yolundaki admlaryla Atatrk, kahramanlk ve uygarlk dnyasnn zirvesindeki adamdr.

Gemite dnya devletlerinin bakanlar arasnda Atatrk gibi ok ynl, sanat tutkusu kkl olanna az rastlanr. Mzisyen, air, ressam, hatta aktr olarak byk devlet adamlar gelip gemitir, amma Atatrk kadar musiki, sanat, resim ve mimari gibi deiik sanat branlarnda bylesine derin bilgiler ve zevklerle donanm olanlar nadirdir.
zellikle Atatrk'n fotoraf ve resim sanatna ynelik sevgisi ve eilimi bilinmektedir. Atatrk'n fizik kiilii fotoraf makinelerinin objektiflerinde parlarken ressamlarn da fralarna renkli bir konu olmutur. Onun ilgin fotoraflar, zellikle bugnlerde sevgi ile seyredilmekte ve milletimizin gnln doldurmaktadr.

ok sayda olmasa da Atatrk'n ilgin portreleri de vardr. Bunlarn bazlar yzne baklarak, ounluu fotoraflarndan esinlenerek hayali olarak yaplmtr, ama hepside baarl sanat eseri niteliini tamaktadr.






Mihri Rasim tarafndan yaplan ve yurtdnda bulunan Atatrk'n Mareal niformasyla resmi.
Bildiimiz kadaryla Mustafa Kemal'in ilk portresi Anafartalar Sava srasnda Avusturyal ressam Vilhelm Victor Krausz tarafndan yaplmtr. Masmavi gzleri, ak yeil serpuu ile o gnlerin Mustafa Kemal'i ilerisi iin kafasnda baz dnceler planlayan bir kahraman tipinde yanstlmtr. Bu baarl bir portredir. Bu baarl bir portredir. Ressam yukarda da belirttiimiz gibi Avusturyal Vilhelm Victor Krausz1'dur. Bu ressam 1916 ylnda grevle anakkale'de bulundu. Bilindii zere I. Cihan Harbi'nde Almanlar, Avusturyallar, Bulgarlar Trkiye'nin mttefiki olarak birlikte savatlar. O sralarda anakkale cephesinde iki ressam bulunuyordu. Bunlardan biri nl Trk ressam Hayri izel, dieri Avusturyal Krausz'd. Her ikisi de mttefik askerler arasnda sava resimleri yaptlar.

Mustafa Kemal o gnlerde henz general deildi, ama bilgisi ve harp kabiliyetinin stnl ile tannmt. Gelecei gne gibi parlak bir kumandand. Merhum bykeli, Atatrk'n genel sekreterliini yapan, milletvekilliinde bulunan, hemen her gn Atatrk'n yannda yer alan Ruen Eref naydn'dan renildiine gre bu Avusturyal ressam Atatrk'n fizik grnmn ok ilgin bulmu, kendisinden izin alarak cephede kulland krkl makinesiyle fotorafn ekmi ve o dnemin serpularndan olan Enveriyesi ile portresini yapmtr. Yl 1916'dr.
Mihri Rasim tarafndan yaplan ve yurtdnda bulunan Atatrk'n Mareal niformasyla resmi.

MUSTAFA KEMAL PAA'NIN MAREAL KIYAFETYLE LK PORTRES

Cumhuriyetin ilanndan sonra Atatrk'n portresini yapan ilk Trk ressam Mihri Hanm'dr. Bilindii zere Mihri Hanm batda eitim gren ilk kadn ressammzdr. Merutiyet dneminde kzlar iin alan nas Sanayi-i Nefise Mektebi'nin tek kadn hocasdr. Mihri Rasim'in ilk defa genie olarak tantm tarafmzdan yaplmtr. Trke-ngilizce olarak "Sanat Dnyas"nda, daha sonra yine Trke-ngilizce yaynlanan "lk Kadn Ressamlarmz" adl kitabmzda Mihri Hanm'a dair bilgiler verilmitir.





Mihri Hanm, nas Sanayi-i Nefise Mektebi'nde grevli iken Anadolu'daki milli hareketi heyecanla izlemitir. Byk zafer ve arkasndan byk zaferin harcyla kurulan Cumhuriyetin ilan ve devrimlerin balamas Mihri Hanm' ok sevindirmitir. Genlii Paris'te geen Mihri Hanm, sanat gibi dnceleri de adalk yolunda olan modern bir kadndr. stanbul'un kalburst kltr adamlaryla byk dostluk kurmu, ok sayda tannm kiilerin portrelerini yapmtr.

Mustafa Kemal'in zaferlerine ve devrim hareketlerine hayran olan Mihri Hanm, onun mareal kyafetiyle portresini yapmak ister. Teklif Mihri Hanm'dan gelir ve ankaya'nn kaps alnr. Mihri Hanm'n pano niteliindeki bu byk tablosu Mustafa Kemal'in mareal niformas ile yaplan ilk portresidir.

Atatrk bu portresini -birka tablo ile birlikte- Halkevlerinin al gnlerinde Ankara Halkevi'ne gndermi ve byk salonun sslenmesini salamtr. Ancak, bu deerli tablonun Halkevi'nden alnarak yurtdna nasl gnderildiinin ilgin bir yks vardr.

Atatrk "Yurtta Sulh, Dnyada Sulh" idealini gerekletirirken -tarihlerde barut fs olarak tanmlanan- Balkanlar'a bar tohumlar sat. "Balkan Birlii"nin kurulmasn salad. Bu kurulua en byk ilgiyi Yugoslavya Kral Alexandre gsterdi. Atatrk tarafndan byk devlet adam vgs ile nitelendirilen Yugoslavya Kral Alexandre byk bir portresini imzalayarak Atatrk'e gndermiti. Atatrk, buna mukabele edecei srada Kral Alexandre Fransa'ya yapt resmi ziyaret srasnda Marsilya'da suikaste kurban gitti. Bir Makedonyal tarafndan ldrld. Atatrk olaydan byk znt duydu. Hatta Balkanlar'da bir karkla sebebiyet verilmesi ihtimaline kar Trkiye'de seferberlik ilann bile dnd. Neyse ki Balkanlar'da skunet devam etti, birlik bozulmad. Alexandre'n lm olmas Trkiye-Yugoslavya dostluunu etkilemedi. Yugoslavya Trkiye'nin sadk bir dostu olarak her zaman samimiyetini gsterdi. Sonraki yllarda Babakan smet nn'nn bu lkeye bir dostluk ziyareti yapmas planland. Atatrk, Kral Alexandre'n vaktiyle kendisine gndermi olduu portreye karlk vermek zere Mihri Hanm'n yapm olduu mareal niformal portresini nn ile Belgrad'a yollad. Halkevi Salonu'nda bo kalan bu portrenin yerine Alexandre'n portresini koydurdu.

nn Belgrad'da byk tezahratla karland. Hediye edilen Atatrk portresi Alexandre'dan bo kalan yere asld. Yugoslav devlet adamlar bu portreyi o derece sevdiler ki nn'y teekkrlere bodular.

Bu portrenin altnda altn plakete yazlm olan ithaf yazs ok anlamlyd. Atatrk'n imzalad Franszca u cmle vard: "A la memoire de mon auguste ami, le rois Alexandre I'unificateur en defesent I'hommage", Trkesini yle ifade edebiliriz: "Yce dostum, birletirici kral Alexandre'n hatrasna hrmetlerimle".






Prof. Arthur Kampf, Atatrk, ankaya Kk, 1927.
ARTHUR KAMPF'IN FIRASINDAN ATATRK

Tarihi eserler ressam olarak tannan Prof. Arthur Kampf ayn zamanda n lkesinin snrlarn aan bir portrecidir. 1884 ylnda I. Vilhelm'in lm zerine tabutunun grnmn tasvir ederek ilk hretini yapt. te yandan, sava sahnelerini yanstan tablolaryla mzeleri zenginletirdi. Uzun sre Berlin Gzel Sanatlar Akademisi'nde profesrlk ve mdrlk yapt.

ok sayda sanatkr yetitirdi. Bunlar arasnda kadn olmak zere alt Trk ressam da bulunuyor. nl ressammz Fikret Mualla ile Hale Asaf Arthur Kampf'n rencilerindendir.

Arthur Kampf Trkiye'ye ilk defa 1918 ylnda geldi. Alman Sefarethanesi'nde ou karakalemden oluan resimlerini sergiledi. Bunlar arasnda stanbul'da ilgin bulduu tipleri tuvaline yanstt.

ARTHUR KAMPF'IN TRKYE'YE DAVET NASIL OLDU?

Hemen her devlette, bakanlarn nl ressamlar tarafndan portrelerinin yaplmas ve resmi dairelere aslmas bir gelenektir. Atatrk'n sofrasnda bu konu zaman zaman gncellik kazanr. Atatrk bu i iin, Arthur Kampf'n adn verir. nk bu ressamn eserleri ile ilgili anlar vardr.
Prof. Arthur Kampf, Atatrk, ankaya Kk, 1927.

I.Dnya Sava srasnda mttefikimiz Alman mparatoru Trkiye'ye gelmitir. Bu ziyaretin iadesi gerekir. Ne var ki, Osmanl Padiah Mehmet Read prostat hastasdr. Sal uzunca yola, Berlin'de yaplacak trenlere elverili deildir. Bu adan grev mstakbel padiah Vahdettin'e verilir. Veliaht refakatine yaver olarak Mustafa Kemal Paa'y alr. Birlikte uzun sren bir tren yolculuundan sonra Berlin'e varrlar. Berlin'de kaldklar gnlerde Mustafa Kemal mzeleri gezer. Askeri Mze'de Arthur Kampf'n gz kamatran tarihi tablolarna hayran olur. Bu izlenimin etkisinde kalan Mustafa Kemal Kampf'a portresini yaptrmakla kalmayacak, Kurtulu Sava'ndan baz sahnelerin tuale aktarlmasn da isteyecektir
.